Integraal Veiligheid- en Risicomanagement: ‘Veiligheid creëer je niet alleen met regels’

Veiligheid bereik je nooit alleen door regels op te leggen. Het is belangrijk om breder te kijken en meer elementen mee te nemen, zoals de mens, de techniek en de samenleving. Waarom zijn die perspectieven zo belangrijk? En wat levert die bredere kijk op? Die vragen legden we voor aan een alumnus en een docent van de Master Course Integraal Veiligheid- en Risicomanagement (IVRM) aan de Universiteit Twente.

De Master Course Integraal Veiligheids- en Risicomanagement is een leergang op academisch niveau die je naast je baan volgt. De kern is dat je leert om veiligheid vanuit verschillende perspectieven te zien. “We leren de deelnemers bijvoorbeeld om hier op verschillende niveaus naar te kijken, bijvoorbeeld strategisch, tactisch en operationeel", vertelt kerndocent Mohammad Rajabali Nejad. “Dat is belangrijk, want als je pas in de operationele fase over veiligheid gaat nadenken, ben je te laat. De veiligheidsmaatregelen die je dan nog kan nemen zijn vaak kostbaar en minder effectief. Dit perspectief is ook terug te vinden in de Nederlandse norm NTA 8287.”

Rode draad
De deelnemers leren bovendien dat veiligheid een dynamisch systeem is waarin verschillende elementen zoals het systeem, de mens, de regelgeving, de maatschappij en het milieu met elkaar samenhangen. “Mensen hebben vaak zelf een bepaalde achtergrond", zegt Mohammad. “Ze zijn bijvoorbeeld zelf heel technisch en hebben de neiging om veiligheid vooral met technische maatregelen te creëren. Tijdens de opleiding leren de deelnemers ook vanuit andere perspectieven te kijken. Dat zorgt ervoor dat de verschillende expertises en disciplines elkaar beter begrijpen en beter bij elkaar gebracht kunnen worden.”

Mohammad vertelt dat de deelnemers ook leren om de juiste keuzes te maken in de maatregelen die ze kunnen nemen. “We reiken daar tools en methodieken voor aan zodat ze een rode draad kunnen aanbrengen in het geheel. Ze oefenen daarmee, zowel tijdens hun studie als bij de opdrachten in hun eigen werkomgeving.”

Compensatiegedrag
Michael de Kock is één van de deelnemers die onlangs de Master Course Integraal Veiligheid- en Risicomanagement (IVRM) heeft afgerond. Hij werkt al meer dan 34 jaar voor Defensie en kreeg op een gegeven moment de vraag om integraal risicomanagement toe te gaan passen in zijn vakgebied. “Ik had op dat moment veel verstand van ISO-normeringen. Maar ik had het gevoel dat ik voor die nieuwe functie beter in staat moest zijn om boven de materie te staan. Daarom heb ik voorgesteld om naast mijn baan de Master Course Integraal Veiligheid- en Risicomanagement aan de Universiteit Twente te gaan volgen.”

Michael vertelt dat de Master Course hem zeker gebracht heeft wat hij ervan gehoopt had. Tijdens de opleiding heeft hij bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de mate waarin militairen risicocompensatie gedrag vertonen bij de Landmacht. “We nemen bij de Landmacht vaak veel technische veiligheidsmaatregelen om oefeningen veiliger te maken”, vertelt hij. “Maar als mensen zich door die maatregel onveiliger gaan gedragen, dan valt de netto-veiligheid tegen of ontstaat er zelfs een situatie die nog onveiliger is.”

Study Award 2024
Als voorbeeld noemt hij de dubbele gehoorbescherming bij schietactiviteiten. “Als militairen door die extra gehoorbescherming dichter bij het wapen gaan staan, dan lopen ze een groter risico dat de geluidsgolven recht door hun schedel gaan en hersenschade veroorzaken.”

Hij vertelt ook dat er verschillende factoren zijn waardoor de kans op risicocompensatie gedrag toeneemt. “Mensen hebben bijvoorbeeld de neiging om een veiligheidsmaatregel te omzeilen, als zij veel last hebben van die maatregel. We hebben bijvoorbeeld een safety line ingevoerd bij kliminstructies. In het begin werd dit vooral door ervaren kliminstructeurs als belemmering ervaren. Zij gingen de maatregel omzeilen.” Michael heeft voor zijn thesis 59 ongevallen geanalyseerd. Hij ontving voor dit onderzoek de Study Award 2024 van het Genootschap voor Risicomanagement.

Stevig fundament
Michael is inmiddels hoofd van het Coördinatiecentrum Expertise Arbeidsomstandigheden en Gezondheid (CEAG) bij Defensie. Hij vertelt dat hij ook in zijn nieuwe baan veel profijt heeft van de kennis uit zijn opleiding. “Toen ik hier begon, zijn we gaan kijken naar: hebben we op het strategisch niveau datgene om te bereiken wat er nodig was? Dus: wat zijn onze doelen eigenlijk? Wat zijn de risico's en de kansen? Daarmee hebben we een stevig fundament gelegd, waar we nog altijd op verder bouwen.”

De Master Course Integraal Veiligheidsmanagement staat niet op zichzelf. De inhoud vormt een geïntegreerd onderdeel van de deeltijd Master Risicomanagement en is ontwikkeld vanuit dezelfde academische visie op omgaan met risico’s en veiligheid in organisaties. De deelnemers verdiepen zich dus in een specifiek thema, terwijl ze tegelijkertijd werken binnen het bredere kader van risicomanagement.