Handreiking weerbaarheid: ‘Ondernemen is vooruitdenken’

VNO-NCW en MKB-Nederland hebben recent een Handreiking weerbaarheid opgesteld: ‘Ondernemen is vooruitdenken’. Dit biedt ondernemers, bedrijven en brancheorganisaties voorbeeldmaatregelen waarmee zij zich kunnen voorbereiden op drie scenario’s: langdurige uitval van elektriciteit, uitval van internet en telefonie, en een militair conflict.

In december 2024 publiceerde de rijksoverheid de weerbaarheidsopgave met daarbij de oproep vanuit de NCTV aan bedrijven om voorbereid te zijn op 72 uur uitval van energie, internet, telefonie of een combinatie daarvan, en een oorlogsscenario (een artikel 5-scenario). Sabine Gielens is Beleidsadviseur Veiligheid en Weerbaarheid bij VNO-NCW en MKB-Nederland en projectleider van de handreiking. Zij vertelt: “Na de publicatie hebben we in 2025 samen met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bedrijfstafels georganiseerd om input op te halen: wat kun je als bedrijf zelf doen en wat hebben jullie nodig vanuit de overheid? Op basis van die input hebben we de handreiking opgesteld.”

Drie scenario’s als uitgangspunt
Daarbij bleek dat het mkb wel wil, maar niet goed wist waar te beginnen en wat te doen. Sabine: “Met de handreiking willen we het mkb dan ook handvatten geven.” Laurens van der Sluys Veer is directeur van International Safety Research Nederland en als auteur betrokken bij de handreiking. “Weerbaarheid is een combinatie van risicobeheersing, crisisbeheersing en veerkracht. In de handreiking bieden we die kernelementen zo aan dat bedrijven ermee aan de slag kunnen met de middelen en tijd die ze hebben en vanuit hun eigen context. Daarbij hebben we onze kennis zo vertaald dat ook de kleinere ondernemer ermee uit de voeten kan.”

Van de drie scenario’s uit de handreiking, vraagt vooral het artikel 5-scenario om een andere manier van denken, zegt Laurens. “We zien daarover veel onzekerheid bij ondernemers: over de volgorde van de gebeurtenissen, de duur, de eventuele combinatie. Dit dwingt je om in onzekerheden te denken. En dit hoort bij het vak van ondernemer. Ondernemer zijn, vraagt elke dag om creatief denken. Zoals de titel van de handreiking ook stelt: ondernemen is vooruitdenken.”

Begin bij je kroonjuwelen
De handreiking beslaat zes stappen (zie kader, red.). Sabine benadrukt dat de volgorde ertoe doet. “Begin bij stap nul: breng je kroonjuwelen in kaart. Welke onderdelen van je bedrijf moeten ten minste doordraaien? Ga daarover ook het gesprek aan met je medewerkers.”

Laurens: “Mobiliseer de denkkracht in je bedrijf en laat als eigenaar zien dat je het probleem serieus neemt. Denk daarbij niet alleen aan het voor de hand liggende. Dus niet alleen aan je bedrijfsprocessen die moeten doorgaan, maar bijvoorbeeld ook: hoe zorg je dat je salarissysteem snel weer draait – mensen kunnen hun salaris niet missen. Maar het kan ook in het irrationele zitten: reputatie, hoe zorg je dat die geen schade oploopt? Kortom: dwing jezelf tot een strategisch dialoog. Als je weet waar je heen wilt, kun je betere afwegingen maken waarin je gaat investeren: voor de één zijn dat materiële zaken, voor de ander immateriële.”

Heb je je kroonjuwelen scherp, neem dan maatregelen, leg ze vast en oefen ze. Sabine: “Begin klein: ga met je personeel om tafel en bespreek per scenario wie wat doet.”

Groot helpt klein
Een belangrijk uitgangspunt ook is samenwerking. “Je hoeft er niet alleen voor te staan,” zegt Sabine. “Bedrijven zitten vaak op bedrijventerreinen, ga met elkaar het gesprek aan. Kijk of je samen kunt investeren in noodstroomaggregaten, of gezamenlijk een balans kunt bewaren tussen apparatuur op diesel en elektrificatie. En als grote bedrijven van jou afhankelijk zijn, vraag dan hoe ze jou kunnen helpen: groot helpt klein, grote bedrijven zijn daar echt toe bereid. Ze zien ook wel dat ze afhankelijk zijn van het mkb.”

Laurens wijst erop dat het belangrijk is daarbij ook te kijken naar partijen buiten de eigen sector: “Neem de beveiligingsbranche, die doet voor veel sectoren werk. Als ketenpartners kunnen bedrijven in deze branche op veel plekken bijspringen.”

De overheid moet ook bewegen
Maar de handreiking is zeker niet alleen een oproep aan het bedrijfsleven zelf. Sabine: “Het mkb krijgt veel op zich af. Op het gebied van cybersecurity heeft de overheid subsidieregelingen beschikbaar gesteld; iets dergelijks zouden we hier ook graag zien. Dus dat is een oproep aan de overheid: help de ondernemers, geef ze een duwtje in de rug. Dat hoeven helemaal geen astronomische bedragen te zijn.” Laurens onderstreept het belang hiervan: “Het mkb is de motor van de economie. Je houdt het als overheid niet lang droog als je niet laat merken dat je daaraan wilt bijdragen.”

Think the unthinkable
Ook brancheorganisaties spelen een belangrijke rol, benadrukt Sabine, vooral bij de verdere uitwerking van de handreiking. “Een aantal brancheorganisaties heeft die rol ook al op zich genomen, zoals Techniek Nederland. Zij werken de handreiking uit voor hun sector. Zo hoeven bedrijven het niet allemaal zelf uit te zoeken.”

Voor ondernemers die daar niet op willen wachten, blijft de boodschap: begin gewoon. Laurens: “Think the unthinkable. Het is als zeilen op groot water met een zeiljacht: je hebt allerlei nood(communicatie)voorzieningen aan boord die je hopelijk nooit gebruikt, maar als je ze nodig hebt zijn ze er – mits je ze regelmatig test en de bemanning weet wie wat moet doen.”

Webinar
Naar aanleiding van de Handreiking weerbaarheid organiseerden VNO-NCW en MKB-Nederland dinsdag 14 april een webinar voor bedrijven. Sabine: “De hoge opkomst liet wel zien dat het onderwerp leeft bij bedrijven en branches, en dat ze er ook echt mee aan de slag willen. Bovendien bleken ze in hoge mate bereid te zijn om de noodplannen die ze al hadden opgesteld te delen om elkaar te helpen en van elkaar te leren.”